Canola cultivarevaluasie: Wes- en Suid-Kaap 2025

PJA Lombard, L Smorenburg en J Strauss

Inleiding

Gedurende 2025 is daar by vyf lokaliteite in beide die Swartland en Suid-Kaap proewe aangeplant. Op die Langgewens- en Tygerhoek-navorsingsplase is twee saaidatumproewe, asook 'n Elite-proef gevestig. Al die proewe in die Suid-Kaap is gedurende die 2025-seisoen ge-oes, hoewel nie almal volledig by die datastel ingesluit is nie (slegs, TT, TC, CT en TTI cultivars is ingesluit). In die Swartland is al die proewe ge-oes, maar die opbrengs by Pools was besonder laag. 'n Totaal van 18 cultivars is getoets. Die cultivars het bestaan uit drie konvensionele, sewe Clearfield (Cl, Imasamoks-tolerant) en vyf TT-cultivars (Triasien-tolerant). Daarbenewens is drie kombinasietipe cultivars, met beide Cl- en TT-toleransie, ingesluit, die cultivars word as CT, TC of TTI aangedui. In 2025 is twee nuwe cultivars - Nuseed Griffon TTI en PY432T - vir die eerste keer getoets. Soos gedurende die afgelope paar seisoene, was al die cultivars basters.

Klimaat

Die 2025-seisoen op Langgewens is gekenmerk deur 'n baie droë periode teen die einde van die groeiseisoen (Figuur 1). Die totale reënval was 55mm minder as die langtermyn-gemiddelde. Tydens Augustus en September het 34.8mm minder reën geval as die langtermyn-gemiddelde, wat nadelig was vir graanproduksie. Die enigste betekenisvolle reënval in September het op 15 September voorgekom, naamlik 12mm. Die totale reënval gedurende die 2025-groeiseisoen was 242mm (teenoor 360mm in 2024), vergeleke met 'n langtermyn-gemiddelde van 297mm.

Die gemiddelde temperature was laer as die langtermyn-gemiddeldes, hoewel nie baie nie (Figuur 2). Die gemiddelde maksimum en minimum temperature was onderskeidelik 0.4°C hoër en 0.5°C laer as die langtermyn-gemiddeld. Augustus en September is kritieke maande weens blom en saadvulling en dit was slegs 0.2°C warmer as normaal. Hoewel die seisoen droër was, was temperature oor die algemeen baie naby aan die verwagte patroon. Teen die einde van die seisoen (27ste en 30ste September) het die maksimumtemperatuur slegs twee keer bo 28°C gestyg, wat nadelig vir saadproduksie is.

Heelwat produsente kon reeds ná die reën op 8 April plant, wat 'n positiewe invloed op opbrengs gehad het. Die Swartland het gevolglik 'n bogemiddelde canola-oes gelewer.

Op Tygerhoek in die Suid-Kaap was die reënval gedurende die 2025-groeiseisoen, 101mm minder as die langtermyn-gemiddelde van 313mm (2024 was dit 86mm meer as die gemiddelde) (Figuur 3). In April het 60.4mm reën geval, wat gunstig was vir vroeë vestiging. Tydens Mei het die proefplaas 11mm minder reën as die langtermyn-gemiddelde ontvang.

Die grootste uitdaging vir gewasproduksie het in Augustus en September voorgekom, toe slegs 15.9mm reën opgeteken is, vergeleke met die langtermyn-gemiddelde van 83.8mm. In die oostelike produksiegebiede was die reënval selfs minder as by Tygerhoek (Riviersonderend). As gevolg hiervan het canola-opbrengste onder groot druk gekom en was dit laer as die langtermyn-gemiddelde.

By Tygerhoek was die temperature aanvanklik baie naby aan die langtermyn-gemiddelde. Die maksimum temperature gedurende Augustus en September was egter 1.7°C hoër as die langtermyn-gemiddelde, terwyl die minimum temperature 0.1°C laer was. Gedurende hierdie twee maande het daar 10 dae voorgekom waarop die maksimumtemperatuur bo 28°C gestyg het, wat nadelig is vir Canola. Die kombinasie van 'n baie droë blom- en saadvulstadium, tesame met die hoë maksimumtemperature, het 'n duidelik negatiewe uitwerking op die saadvulperiode gehad.

Resultate

Die opbrengsresultate vir die Swartland word opgesom in Tabel 1 en Figuur 2. Die Clearfield (Cl)- en Triasien­tolerante (TT)-cultivars se data word afsonderlik van die konvensionele cultivars aangebied. Die CT- en TC-cultivars is by die TT-groep ingedeel.

Swartland

In die Swartland het die gemiddelde opbrengs tussen 3026 kg ha^-1 (Langgewens, 1ste saaidatum) en 1796 kg ha^-1 (Eendekuil) gewissel. Die meeste proewe het kort na aanplanting ontkiem.

Die konvensionele cultivar CC90014 (2957 kg ha^-1) het, soos in die voorafgaande drie seisoene, die hoogste gemiddelde opbrengs gelewer, gevolg deur Diamond (2726 kg ha^-1) en Quartz (2638 kg ha^-1). CC90014 se opbrengs was statisties betekenisvol hoër as dié van Diamond en Quartz.

In 2025 is sewe Cl-cultivars geëvalueer. 44Y94 Cl (2827 kg ha^-1) het die hoogste opbrengs gelewer, gevolg deur Solstice Cl. PY421Cl het, anders as in die vorige twee seisoene (was 1ste geplaas), die derde hoogste opbrengs in die groep behaal. Hierdie drie cultivars het nie statisties betekenisvol van mekaar verskil nie. Die 2025-groeiseisoen het baie droog geëindig met ondergemiddelde reënval, wat nadelig was vir cultivars soos 45Y95. Langgroeiende cultivars word tipies bevoordeel in langer, vogtiger seisoene. By Philadelphia, waar vog en temperature langer gunstig gebly het, was 45Y95 wel die hoogste opbrengscultivar in die betrokke proef.

Binne die TT-groep, wat die CT-, TC- en TTI-cultivars insluit, het PY429TT (2603 kg ha^-1), HyTTec Trophy (2509 kg ha^-1) en PY520CT (2464 kg ha^-1) die hoogste opbrengste gelewer. Die drie cultivars het nie statisties betekenisvol van mekaar verskil nie. PY429TT se opbrengs was hoër as die Swartland-gemiddeld vir al die cultivars. Die gemiddelde opbrengs van die TT-cultivars was onderskeidelik 7.3% en 13.2% laer as dié van die Cl- en konvensionele cultivars. In 2024 was die TT-opbrengs 12% laer as dié van beide groepe, en in 2023, onderskeidelik 13% en 18% laer.

Cultivars gemerk met dieselfde letter verskil nie betekenisvol van mekaar nie.

Suid-Kaap

In die Rûens (Figuur 2 en Tabel 2) was die proefgemiddeldes by Klipdale die beste (2963 kg ha-1), gevolg deur Tygerhoek (2399 kg ha-1). Die gemiddelde proefopbrengs was 2521.8 kg ha-1 teen oor 3274 kg ha-1 (2024), 3204 kg ha-1(2023), 2124 kg ha-1 (2022) en 3271 kg ha-1 in 2021.

Die Suid-Kaap het 'n droë seisoen beleef, met 'n besonder droë peulvulstadium. Dit het uitdagings vir beide onkruidbeheer en bemestingbestuur geskep. Die konvensionele cultivar Diamond (2981 kg ha^-1) het die hoogste opbrengs in die groep gelewer, gevolg deur CC90014 (2861 kg ha^-1) en Quartz. Soos in 2024 is daar geen statisties betekenisvolle verskille tussen hierdie drie cultivars waargeneem nie.

Binne die Cl-groep het PY421Cl (3416 kg ha^-1) die hoogste opbrengs gelewer. 44Y94Cl (3045 kg ha^-1) was tweede, gevolg deur 45Y95 (2989 kg ha^-1), Continuum Cl, en Equinox Cl (2905 kg ha^-1). Al hierdie cultivars se opbrengste was betekenisvol laer as dié van PY421Cl.

Anders as in die vorige seisoen het Diamond in beide streke die kort groeiseisoen tot sy voordeel benut en goeie opbrengste gelewer. Ceres Cl, ook 'n vinnige cultivar, kon egter nie die korter seisoen effektief benut nie.

In die TT-groep het PY429TT (2800 kg ha^-1) betekenisvol hoër opbrengste gelewer as al die ander TT-, TC-, CT- en TTI-cultivars. PY429TT was ook die beste cultivar in die Swartland. Die res van die TT-cultivars het nie statisties betekenisvol van mekaar verskil nie. Die gemiddelde opbrengs van die TT-cultivars was onderskeidelik 13.6% en 13% laer as dié van die konvensionele en Cl-cultivars. In 2024 was die verskille 11% en 12%.

Cultivars gemerk met dieselfde letter verskil nie betekenisvol van mekaar nie.

Gevolgtrekking

Dit bly noodsaaklik om goed aangepaste cultivars te plant. Die 2025-seisoen was merkbaar korter en droër as die voorafgaande twee seisoene, maar canola het weereens sy aanpasbaarheid by plaaslike klimaatsomstandighede bevestig.